Donorconceptie met een bekende donor: wat moet je vooraf regelen?

Donorconceptie met een bekende donor: goede afspraken maak je vóór de zwangerschap

Een vriend, een goede bekende of iemand die je speciaal met het oog op donorconceptie hebt leren kennen: steeds meer wensouders kiezen voor een bekende donor.

Dat kan heel mooi zijn. Een kind kan vanaf het begin weten wie de donor is en de donor kan – afhankelijk van wat jullie willen – een bepaalde rol spelen in het leven van het kind.

Tegelijkertijd brengt donorconceptie met een bekende donor vragen met zich mee die je bij een onbekende donor via een kliniek vaak minder snel tegenkomt. Want wat verwachten jullie eigenlijk van elkaar? Welke rol krijgt de donor? Hoeveel contact zal er zijn? En wie wordt straks juridisch ouder van het kind?

Het is verstandig om daar niet pas over na te denken als er een zwangerschap is, maar juist daarvoor.

Een donorovereenkomst: meer dan alleen juridische afspraken

Als advocaat stel ik regelmatig donorovereenkomsten op voor wensouders en bekende donoren.

Zo’n overeenkomst is natuurlijk een juridisch document, maar eigenlijk is het minstens zo belangrijk dat het opstellen ervan jullie dwingt om onderwerpen te bespreken waar je misschien nog niet eerder uitgebreid bij hebt stilgestaan.

Denk bijvoorbeeld aan:

• de manier waarop de zwangerschap tot stand wordt gebracht;
• de rol die de donor krijgt in het leven van het kind;
• hoe vaak er contact zal zijn tussen de donor en het kind;
• welke benaming voor de donor wordt gebruikt;
• hoe en wanneer het kind wordt verteld over de donorconceptie;
• contact met de familie van de donor;
• medische informatie over de donor;
• eventuele andere donorkinderen en contact tussen halfbroers en halfzussen;
• toekomstige donaties van de donor;
• afspraken over het maximale aantal gezinnen waarvoor de donor doneert;
• juridisch ouderschap en gezag;
• wat er gebeurt als omstandigheden of wensen in de toekomst veranderen.

Juist die gesprekken zijn belangrijk. Een donorovereenkomst gaat immers over een situatie die zich over vele jaren ontwikkelt. Wat nu logisch en vanzelfsprekend voelt, kan er over vijf of tien jaar heel anders uitzien.

Hoeveel donorkinderen zijn er?

Een onderwerp dat wat mij betreft altijd besproken moet worden, is of de donor al eerder heeft gedoneerd en of hij dat in de toekomst nog wil doen.

Hoeveel kinderen zijn er al met zijn hulp geboren? Voor hoeveel gezinnen wil hij in totaal donor zijn? En weten de verschillende gezinnen van elkaars bestaan?

Dat is niet alleen relevante informatie voor de wensouders. Uiteindelijk gaat het vooral om informatie die voor het toekomstige kind belangrijk kan zijn.

De omvang van verwantschapsnetwerken bij donorconceptie krijgt ook landelijk steeds meer aandacht. Het is belangrijk dat hierover vóór de conceptie volledige openheid bestaat en dat afspraken hierover in de donorovereenkomst worden opgenomen.

Wie wordt juridisch ouder?

Een biologische of genetische band betekent niet automatisch dat iemand juridisch ouder is. Andersom kan iemand juridisch ouder zijn zonder genetische band met het kind.

Bij twee moeders en een bekende donor is bijvoorbeeld de moeder die het kind draagt automatisch juridisch moeder. De andere moeder wordt niet automatisch juridisch moeder. Zij kan het kind bijvoorbeeld erkennen of adopteren om juridisch moeder te worden,

Welke route het beste past, hangt af van jullie gezinssituatie en jullie wensen. Ook de positie en de beoogde rol van de donor kunnen daarbij van belang zijn.

Het is daarom verstandig om al vóór de zwangerschap na te denken over de vraag hoe jullie het juridisch ouderschap willen regelen.

Is een donorovereenkomst juridisch bindend?

Een donorovereenkomst is een overeenkomst waarin jullie bedoelingen en afspraken vastleggen. Hier zit een belangrijke nuance. Afspraken over een kind zijn niet op dezelfde manier afdwingbaar als bijvoorbeeld afspraken in een koopovereenkomst van een voorwerp zoals een auto.

Bij beslissingen over een kind staat het belang van het kind centraal. Deze situatie kan in de loop van de jaren veranderen.

Dat maakt een donorovereenkomst niet minder belangrijk of niet afdwingbaar. Integendeel. De overeenkomst legt vast wat jullie vóór de conceptie met elkaar hebben besproken, welke rol iedereen voor ogen had en vanuit welke uitgangspunten jullie samen aan het donortraject zijn begonnen. Een rechter weegt een (goed opgesteld) donorcontract zwaar mee in haar beslissing.

En het toekomstige kind?

Bij donorconceptie vind ik het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat de volwassenen op dit moment prettig vinden.

Er ontstaat ook een kind met een eigen afstammingsgeschiedenis.

Vragen als Wie is mijn donor? Waarom hebben mijn ouders voor hem gekozen? Heb ik halfbroers of halfzussen? Lijk ik op hem? Kan ik hem ontmoeten? kunnen later belangrijk worden.

Daarom is openheid over donorconceptie belangrijk. Het Landelijk Informatiepunt Donorconceptie (LIDC) biedt onafhankelijke informatie voor wensouders, ouders, donoren en donorkinderen over onder andere vertellen over donorconceptie en de verschillende fases die daarbij kunnen spelen.

Neem de tijd vóórdat je begint

Een donorovereenkomst is wat mij betreft dan ook niet iets wat je nog snel moet regelen vlak voordat de eerste inseminatie plaatsvindt.

Neem de tijd om elkaar vragen te stellen. Bespreek ook scenario’s waarvan je hoopt dat ze nooit zullen gebeuren. Wat als de donor later meer contact wil? Wat als de wensouders juist minder contact willen? Wat als iemand verhuist? Wat als de donor voor nog meer gezinnen donor wil zijn?

Je hoeft de toekomst niet volledig te kunnen voorspellen. Dat kan ook helemaal niet.

Maar je kunt er wel voor zorgen dat je vóór de conceptie zo goed mogelijk weet hoe iedereen erin staat.

Hulp bij een donorovereenkomst

Willen jullie gebruikmaken van een bekende donor? Ik help wensouders en donoren bij het maken van duidelijke afspraken en het opstellen van een donorovereenkomst.

Daarbij kijk ik niet alleen naar de juridische positie van de volwassenen, maar ook naar de vraag wat de afspraken op langere termijn kunnen betekenen voor het kind.