Wij willen een kindje met z’n tweeën: wat moeten twee moeders juridisch regelen?

Jullie hebben besloten dat jullie samen een kindje willen. Superleuk! Maar waarschijnlijk komen er daarna ook meteen een heleboel vragen.

Wie van jullie wil het kindje dragen? Willen jullie gebruikmaken van een donor via een kliniek of kennen jullie iemand die donor wil zijn? Welke rol krijgt de donor? En hoe zorgen jullie ervoor dat jullie straks allebei juridisch moeder van jullie kindje zijn?

Naast alle leuke en praktische dingen die bij een kinderwens komen kijken, zijn er namelijk ook een paar juridische zaken waar het goed is om op tijd over na te denken.

In deze blog neem ik jullie stap voor stap mee.

Stap 1. Wie gaat het kindje dragen?

Misschien weten jullie al precies wie van jullie zwanger wil worden. Misschien twijfelen jullie nog of willen jullie uiteindelijk allebei een kindje dragen.

Juridisch is het belangrijk om te weten dat de vrouw die het kindje draagt en ter wereld brengt automatisch de juridische moeder van het kind is.

Dat geldt ook als voor de zwangerschap een eicel van haar partner is gebruikt. Voor het juridisch moederschap is dus niet bepalend van wie de eicel afkomstig is.

De moeder die het kindje niet draagt, is niet automatisch juridisch moeder van het kindje. Haar juridisch ouderschap moet afzonderlijk worden geregeld.

Hoe dat kan, hangt onder andere af van de manier waarop de zwangerschap tot stand komt en de positie van de donor.

Stap 2. Kiezen jullie voor een donor via een kliniek of voor een bekende donor?

Een belangrijke keuze is natuurlijk de donor.

Jullie kunnen bijvoorbeeld gebruikmaken van donorsperma via een fertiliteitskliniek of spermabank. Maar misschien hebben jullie iemand in jullie omgeving die donor wil zijn of gaan jullie bewust op zoek naar een bekende donor.

Juridisch kan die keuze verschil maken.

Bij gebruik van een bekende donor is het bijvoorbeeld belangrijk om vooraf na te denken over de positie die de donor in het leven van jullie kind krijgt.

Is hij alleen donor of willen jullie dat hij ook regelmatig contact heeft met het kind? Hoe vaak zien jullie elkaar? Wat vertellen jullie het kind over de donor? Heeft de donor al andere donorkinderen? En wil hij in de toekomst nog voor andere gezinnen donor zijn?

Dit zijn onderwerpen waar je liever vóór een zwangerschap over praat dan daarna.

Stap 3. Maak afspraken met een bekende donor

Kiezen jullie voor een bekende donor? Dan raad ik aan om vóór de conceptie een donorovereenkomst te laten opstellen.

In een donorovereenkomst kunnen jullie bijvoorbeeld afspraken maken over:

• de rol van de donor;
• het contact tussen de donor en jullie kind;
• de manier waarop de zwangerschap tot stand wordt gebracht;
• juridisch ouderschap en gezag;
• de financiële positie van de donor;
• informatie over de medische achtergrond van de donor;
• bestaande donorkinderen;
• toekomstige donaties;
• het maximale aantal gezinnen waarvoor de donor donor wil zijn;
• openheid richting jullie kind over de donorconceptie.

Een donorovereenkomst is niet bedoeld om de komende achttien jaar volledig dicht te timmeren. Een kind groeit op, omstandigheden veranderen en niemand kan precies voorspellen hoe jullie levens er over tien jaar uitzien.

Juist daarom vind ik het gesprek vooraf zo belangrijk. Het opstellen van de overeenkomst zorgt ervoor dat jullie onderwerpen bespreken waar je anders misschien niet zo snel bij stilstaat.

Stap 4. Hoe wordt de moeder die het kindje niet draagt juridisch moeder?

De moeder die het kindje draagt, is automatisch juridisch moeder.

De moeder die het kindje niet draagt, is dat niet. Haar juridisch ouderschap moet dus worden geregeld.

Dat kan onder andere door erkenning of adoptie.

Welke route mogelijk is en het beste bij jullie gezin past, hangt onder andere af van de manier waarop de zwangerschap tot stand is gekomen, de positie van de donor en jullie eigen wensen.

Het is verstandig om hier al tijdens de kinderwens of zwangerschap over na te denken. Dan weten jullie ruim vóór de geboorte hoe jullie ervoor kunnen zorgen dat jullie uiteindelijk allebei juridisch moeder van jullie kindje zijn.

Stap 5. Erkennen of adopteren?

De moeder die het kindje niet draagt, kan het kindje onder andere erkennen of adopteren.

Bij erkenning wordt zij door de erkenning juridisch ouder van het kind.

Bij adoptie wordt het juridisch ouderschap door de rechtbank tot stand gebracht.

Soms denken ouders: als erkenning makkelijker is, waarom zouden we dan nog voor adoptie kiezen?

Toch kunnen er redenen zijn om juist adoptie te willen. Welke keuze het beste bij jullie gezin past, is afhankelijk van jullie situatie, de positie van de donor en jullie eigen wensen.

Ik bespreek daarom liever niet alleen de vraag wat juridisch mogelijk is, maar ook wat de verschillende opties voor jullie gezin betekenen.

Stap 6. Kun je adoptie al tijdens de zwangerschap regelen?

Willen jullie kiezen voor adoptie? Dan hoef je niet te wachten totdat jullie kindje is geboren om daarmee te beginnen.

Een adoptieverzoek kan al tijdens de zwangerschap bij de rechtbank worden ingediend.

Dat kan een belangrijk voordeel hebben. Als aan de wettelijke voorwaarden is voldaan, kan de adoptie bij een verzoek dat vóór de geboorte is ingediend terugwerken tot het moment van de geboorte.

Juridisch wordt de adopterende moeder dan dus vanaf de geboorte als moeder van het kindje aangemerkt.

Het is daarom verstandig om niet pas na de bevalling over een adoptieprocedure na te denken.

Stap 7. Wie krijgt het gezag?

Juridisch ouderschap en gezag zijn twee verschillende dingen.

Juridisch ouderschap gaat over de familierechtelijke band tussen ouder en kind. Gezag gaat onder andere over de bevoegdheid om belangrijke beslissingen voor een minderjarig kind te nemen.

Denk bijvoorbeeld aan beslissingen over medische behandelingen, school of de aanvraag van bepaalde officiële documenten.

Hoe het gezag bij jullie geregeld wordt, hangt af van jullie situatie en de manier waarop het juridisch ouderschap tot stand komt.

Ook dit is dus iets om vooraf mee te nemen wanneer jullie nadenken over erkenning of adoptie.

Stap 8. Welke achternaam krijgt jullie kindje?

En dan nog een keuze die misschien een stuk leuker is: de achternaam.

Sinds 2024 is het in Nederland mogelijk om een kind onder bepaalde voorwaarden een gecombineerde achternaam van beide ouders te geven.

Jullie kunnen dus nadenken over de vraag welke achternaam jullie kindje krijgt en of jullie eventueel voor een combinatie van jullie achternamen willen kiezen.

Het is handig om dit vóór de geboorte uit te zoeken, zodat jullie weten of en wanneer een naamskeuze moet worden vastgelegd.

Vergeet de donorconceptie zelf niet

Bij alle juridische vragen kan de aandacht gemakkelijk komen te liggen op ouderschap, gezag en overeenkomsten.

Maar uiteindelijk gaat donorconceptie natuurlijk over veel meer dan dat.

Jullie toekomstige kind krijgt een eigen verhaal over hoe het is ontstaan. De donor en eventuele andere donorkinderen maken onderdeel uit van die ontstaansgeschiedenis.

Het is daarom goed om al vóór de zwangerschap na te denken over openheid richting jullie kind. Wanneer vertellen jullie over de donor? Welke informatie bewaren jullie? Hoe zorgen jullie ervoor dat jullie kind later vragen kan stellen?

Het Landelijk Informatiepunt Donorconceptie (LIDC) biedt veel informatie over donorconceptie en over het vertellen aan kinderen over hun ontstaansgeschiedenis.

Je hoeft niet alles meteen te weten

Als jullie net hebben besloten dat jullie een kindje willen, kan het voelen alsof je ineens honderd keuzes moet maken.

Dat hoeft gelukkig niet allemaal op één dag.

Maar het is wel fijn om te weten welke keuzes later juridische gevolgen kunnen hebben. Vooral de keuze voor een bekende donor of een donor via een kliniek en de manier waarop jullie het juridisch ouderschap willen regelen, zijn onderwerpen waar ik liever vroeg dan laat met wensouders over nadenk.

Dan kunnen jullie daarna vooral bezig zijn met waar het eigenlijk om draait: samen uitkijken naar jullie kindje.

Juridische hulp bij jullie kinderwens

Willen jullie samen een kindje en hebben jullie vragen over de juridische kant daarvan?

Ik begeleid twee moeders bij de verschillende juridische stappen rondom hun kinderwens. Van het opstellen van een donorovereenkomst met een bekende donor tot advies over erkenning, juridisch ouderschap en een adoptieprocedure.

Jullie gezin hoeft niet in een standaard juridisch hokje te passen. We kijken samen welke route bij jullie situatie en wensen past.