Een X in je paspoort: hoe werkt dat?

Niet iedereen wenst een binaire aanduiding op het identiteitsbewijs. Toch gaat de Nederlandse wet bij de registratie van het geslacht nog altijd in belangrijke mate uit van de categorieën man en vrouw.

Wil je dat jouw geslachtsregistratie wordt gewijzigd naar een X? Dan kun je dat op dit moment niet simpelweg bij de gemeente regelen.

Daarvoor is een procedure bij de rechtbank nodig.

Kan ik in Nederland een X krijgen?

Ja. Nederlandse rechtbanken hebben inmiddels in vele zaken toegestaan dat de geslachtsregistratie in de geboorteakte wordt gewijzigd naar een X.

Ook in 2026 zijn dergelijke verzoeken toegewezen. Zo gelastte de Rechtbank Midden-Nederland op 7 augustus 2026 nog dat een geboorteakte moest worden gewijzigd zodat bij het geslacht een X wordt vermeld.

Maar er is nog steeds geen gewone wettelijke procedure waarbij je naar de gemeente kunt gaan en zelf kunt aangeven dat je een X wilt.

Dat maakt de juridische situatie bijzonder: een X is mogelijk, maar daarvoor is nog altijd een gang naar de rechter nodig.

Wat heeft de Hoge Raad hierover gezegd?

Eind 2025 heeft de Hoge Raad zich uitgesproken over prejudiciële vragen over non-binaire geslachtsregistratie.

De kern daarvan is belangrijk voor de huidige praktijk. De Hoge Raad heeft niet zelf een algemene wettelijke regeling voor X-registratie gecreëerd. Het onderwerp vraagt volgens de Hoge Raad om keuzes die in de eerste plaats aan de wetgever zijn.

Dat betekent echter niet dat rechtbanken geen X meer kunnen toewijzen.

Ook daarna zijn in 2026 verzoeken toegewezen. Dat is bijvoorbeeld gebeurd bij de rechtbanken Overijssel, Rotterdam, Zeeland-West-Brabant en Midden-Nederland.

De rechtspraak blijft daarmee een belangrijke rol spelen zolang een duidelijke wettelijke regeling ontbreekt.

Hoe start je de procedure?

Een verzoek om de geslachtsregistratie in je geboorteakte te wijzigen naar X wordt ingediend bij de rechtbank.

Daarvoor heb je verplicht een advocaat nodig.

In het verzoekschrift wordt uitgelegd waarom de huidige registratie niet overeenkomt met jouw genderidentiteit en wordt de rechtbank gevraagd om wijziging van de geboorteakte te gelasten.

Wil je naast de wijziging naar X ook één of meerdere voornamen veranderen? Dan kan ik beide verzoeken in dezelfde procedure voor je indienen.

Heb ik een deskundigenverklaring nodig?

Bij een verzoek tot wijziging naar X ligt de situatie anders dan bij de reguliere wettelijke procedure voor wijziging van de registratie van man naar vrouw of andersom.

De X-procedure heeft namelijk geen afzonderlijke wettelijke regeling met een vast rijtje voorwaarden waaraan je moet voldoen.

In de rechtspraak wordt gekeken naar de individuele situatie van degene die het verzoek doet.

Dat betekent ook dat het belangrijk is dat in het verzoekschrift goed wordt uitgelegd waarom de huidige registratie niet passend is en waarom wijziging naar X wordt gevraagd. Soms vraagt een rechtbank helaas om een deskundigenverklaring. Ik kan je vooraf aangeven of de rechtbank een deskundigenverklaring zal verlangen.

Moet ik naar de rechtbank?

Dat verschilt in de praktijk per rechtbank en per zaak.

Een rechtbank kan besluiten een mondelinge behandeling te plannen, maar zaken kunnen ook zonder zitting worden afgedaan.

De werkwijze en doorlooptijden zijn niet bij iedere rechtbank hetzelfde. Bij de ene rechtbank duurt de aanvraag van de X enkele maanden, bij de andere rechtbank kan dit langer dan een jaar duren. Dit heeft voornamelijk te maken met de mate van drukte op de rechtbanken.

Wat gebeurt er nadat de rechter akkoord is?

Met alleen de uitspraak ben je er nog niet helemaal.

Na de beschikking moet eerst de termijn voor hoger beroep worden afgewacht. In dit soort procedures bedraagt die in beginsel drie maanden.

Als geen hoger beroep wordt ingesteld en de uitspraak definitief is geworden, kan de wijziging worden verwerkt in de registers van de burgerlijke stand.

De geboorteakte wordt vervolgens aangepast. Daarna moet de wijziging worden verwerkt in de Basisregistratie Personen (BRP).

Pas wanneer die administratieve verwerking is afgerond, kun je nieuwe identiteitsdocumenten aanvragen waarop bij het geslacht een X staat vermeld.

Er kan dus behoorlijk wat tijd zitten tussen het moment waarop de rechter jouw verzoek toewijst en het moment waarop je daadwerkelijk een paspoort met een X in handen hebt.

Hoe lang duurt een procedure voor een X?

Daar is helaas geen betrouwbare standaardtermijn voor te geven.

De doorlooptijd verschilt per rechtbank en de ontwikkelingen in de rechtspraak van de afgelopen periode hebben ook invloed gehad op procedures.

Daarna komt bovendien nog de administratieve verwerking bij de gemeente.

Houd er daarom rekening mee dat het volledige traject niet binnen een paar weken is afgerond. Houd rekening met minimaal een jaar.

En als je ook je voornaam wilt veranderen?

Veel mensen die een wijziging van hun geslachtsregistratie naar X aanvragen, willen tegelijkertijd hun voornaam of voornamen wijzigen.

Dat kan in dezelfde procedure worden verzocht en neemt geen extra kosten met zich mee.

De rechtbank beoordeelt de voornaamswijziging juridisch wel als een afzonderlijk verzoek. Voor een voornaamswijziging moet sprake zijn van een voldoende zwaarwichtig belang.

Wanneer je huidige naam niet aansluit bij jouw genderidentiteit, kan dat een belangrijke reden zijn voor de gewenste wijziging.

Hulp bij een X op je geboorteakte en paspoort

Ik begeleid door heel Nederland procedures voor mensen die hun geslachtsregistratie willen laten wijzigen naar X. Ook kan ik tegelijkertijd een verzoek tot voornaamswijziging indienen.

Ik bespreek vooraf met je hoe de procedure eruitziet, welke informatie ik van je nodig heb en wat je kunt verwachten nadat de rechtbank uitspraak heeft gedaan.