Bekende donor of donor via een kliniek: wat past bij ons?

Jullie weten het zeker: jullie willen samen een kindje. En dan komt al snel een van de eerste grote vragen: hoe vinden we een donor?

Misschien hebben jullie iemand in jullie omgeving die donor zou willen zijn. Misschien voelt het juist prettiger om gebruik te maken van een donor via een fertiliteitskliniek. Of misschien hebben jullie werkelijk nog geen idee.

Er is niet één keuze die voor ieder gezin het beste is. Een bekende donor en een donor via een kliniek brengen allebei andere mogelijkheden en vragen met zich mee.

In deze blog zet ik een aantal belangrijke verschillen voor jullie op een rij.

Wat bedoelen we met een bekende donor?

Een bekende donor is iemand van wie jullie de identiteit kennen.

Dat kan bijvoorbeeld een vriend, kennis of familielid van één van jullie zijn. Maar het kan ook iemand zijn die jullie speciaal met het oog op jullie kinderwens hebben leren kennen.

Bij een bekende donor weten jullie dus wie de biologische vader van jullie toekomstige kind is.

Hoe de rol van de donor er vervolgens uitziet, kunnen jullie voor een belangrijk deel samen vormgeven.

Sommige donoren zien het kind bijvoorbeeld een paar keer per jaar. Andere donoren spelen een grotere rol in het leven van het kind. En er zijn ook bekende donoren waarbij er weinig contact is, maar het kind wel vanaf jonge leeftijd weet wie de donor is.

Juist omdat er zoveel verschillende mogelijkheden zijn, is het belangrijk om vooraf goed te bespreken wat iedereen verwacht.

Een donor via een fertiliteitskliniek

Jullie kunnen ook kiezen voor een donor via een fertiliteitskliniek.

Bij donorconceptie via een Nederlandse kliniek worden gegevens over de donor geregistreerd. In Nederland is anonieme spermadonatie niet toegestaan.

Dat betekent niet dat jullie zelf vanaf het begin weten wie de donor is. De donor is voor jullie dus niet op dezelfde manier bekend als wanneer jullie bijvoorbeeld voor een vriend als donor kiezen.

Een kind dat met behulp van donorzaad is geboren, kan later onder de wettelijke voorwaarden informatie over de donor opvragen.

Voor sommige wensouders voelt deze route prettig omdat er duidelijke procedures zijn en de kliniek een deel van het traject begeleidt.

Waarom kiezen voor een bekende donor?

Een belangrijke reden om voor een bekende donor te kiezen, is vaak dat jullie zelf weten wie de donor is.

Jullie kunnen hem leren kennen, vragen stellen over zijn achtergrond en samen bespreken welke rol hij in de toekomst krijgt.

Ook voor jullie toekomstige kind kan het waardevol zijn dat vanaf het begin duidelijk is wie de donor is.

Je kunt bijvoorbeeld afspraken maken over contact tussen het kind en de donor. Het kind kan daardoor opgroeien met kennis over zijn of haar genetische afkomst en mogelijk ook over familieleden aan de kant van de donor.

Maar een bekende donor betekent ook dat er een extra persoon bij jullie gezin betrokken is.

En mensen kunnen in de loop van de tijd anders over afspraken gaan denken.

Daarom is het belangrijk om niet alleen te bespreken hoe iedereen er nu over denkt, maar ook na te denken over de toekomst.

Welke vragen stel je aan een bekende donor?

Hebben jullie iemand op het oog? Neem dan echt de tijd om elkaar goed te leren kennen en moeilijke onderwerpen niet uit de weg te gaan.

Bespreek bijvoorbeeld welke rol de donor voor zichzelf ziet.

Wil hij alleen donor zijn of wil hij ook onderdeel worden van het leven van jullie kind? Hoe vaak willen jullie elkaar zien? Hoe kijken jullie naar vakanties, verjaardagen en andere belangrijke momenten?

Maar denk ook aan vragen die misschien minder voor de hand liggen.

Heeft de donor al andere donorkinderen? Is hij op dit moment betrokken bij andere donortrajecten? Wil hij in de toekomst nog voor andere gezinnen donor zijn? Hoeveel gezinnen vindt hij zelf een verantwoord maximum?

En wat gebeurt er als één van jullie over vijf jaar anders over het contact denkt?

Je hoeft niet overal hetzelfde over te denken. Maar grote verschillen in verwachtingen kun je beter ontdekken vóórdat er een zwangerschap is.

Een donorovereenkomst bij een bekende donor

Kiezen jullie voor een bekende donor? Dan adviseer ik om de afspraken vóór de conceptie vast te leggen in een donorovereenkomst.

Daarin kunnen jullie onder andere afspraken maken over de rol van de donor, contact met het kind, juridisch ouderschap en gezag, informatie over andere donorkinderen en eventuele toekomstige donaties.

Een donorovereenkomst is niet bedoeld om ieder detail van de komende achttien jaar vast te leggen. Niemand weet immers precies hoe jullie levens of de behoeften van jullie toekomstige kind zich zullen ontwikkelen.

De waarde zit voor mij daarom niet alleen in het document zelf.

Minstens zo belangrijk is het gesprek dat eraan voorafgaat.

Door samen een donorovereenkomst te maken, worden jullie gedwongen om onderwerpen te bespreken waar jullie anders misschien pas jaren later tegenaan zouden lopen.

En hoe zit het met juridisch ouderschap?

Voor twee moeders is de keuze voor een donor ook juridisch relevant.

De moeder die het kindje draagt, is automatisch juridisch moeder van het kind.

De moeder die het kindje niet draagt, is niet automatisch juridisch moeder. Haar juridisch ouderschap moet afzonderlijk worden geregeld, bijvoorbeeld door erkenning of adoptie.

Welke route bij jullie past, kan mede samenhangen met de manier waarop jullie donorconceptie vormgeven.

Het is daarom verstandig om niet pas na de geboorte uit te zoeken hoe jullie het juridisch ouderschap willen regelen. Juist tijdens de kinderwens en zwangerschap kun je hier al over nadenken.

Wat zijn voordelen van een donor via een kliniek?

Voor sommige wensouders geeft een traject via een fertiliteitskliniek juist rust.

De donor wordt binnen het klinische traject gescreend en er gelden regels voor het gebruik en de registratie van donorzaad.

Ook hoeven jullie zelf geen persoon te vinden met wie jullie overeenstemming moeten bereiken over een toekomstige rol in het gezin.

Dat kan prettig zijn wanneer jullie heel duidelijk voelen dat jullie het ouderschap met z’n tweeën willen vormgeven.

Tegelijkertijd hebben jullie bij deze route minder invloed op wie de donor precies is en kunnen jullie hem niet vooraf persoonlijk leren kennen zoals bij een bekende donor.

Wat voor het ene stel als een voordeel voelt, kan voor het andere stel juist een nadeel zijn.

Denk ook vanuit jullie toekomstige kind

Bij de keuze tussen een bekende donor en een donor via een kliniek gaat het niet alleen om wat bij jullie als wensouders past.

Het is belangrijk om jullie keuze vanuit jullie toekomstige kind te bekijken. Welke informatie kunnen jullie later over de donor vertellen? Weet het kind wie de donor is? Zijn er andere donorkinderen? Kan het kind de donor leren kennen? Welke plek krijgt de donor in het verhaal over hoe jullie gezin is ontstaan? Spreekt de donor Nederlands?

Er bestaat geen perfecte keuze

Ik krijg regelmatig vragen van wensouders die vooral willen weten welke optie juridisch of praktisch het “beste” is.

Maar zo simpel is het helaas – of misschien juist gelukkig – niet.

Voor het ene stel voelt een goede vriend als donor heel natuurlijk. Andere wensouders willen liever dat de donor geen actieve rol in hun gezinsleven krijgt en voelen zich prettiger bij een onbekende donor.

Het belangrijkste is dat jullie weten welke gevolgen de verschillende keuzes kunnen hebben voor jullie toekomstige kind en dat jullie een keuze maken waar jullie allebei achter staan.

Neem dus de tijd. Praat met elkaar. Stel vragen aan een potentiële donor. Lees over de ervaringen van andere wensouders en donorkinderen.

En kijk niet alleen naar hoe jullie een zwangerschap tot stand willen brengen, maar ook naar het gezin dat daarna ontstaat.

Hebben jullie gekozen voor een bekende donor?

Hebben jullie een bekende donor gevonden en willen jullie samen verder?

Dan is het noodzakelijk om vóór de conceptie de verwachtingen en afspraken met elkaar te bespreken en vast te leggen.

Ik begeleid twee moeders en bekende donoren bij het opstellen van een donorovereenkomst. Daarbij kijken we niet alleen naar de juridische afspraken, maar ook naar onderwerpen als contact, andere donorkinderen, toekomstige donaties en de rol van de donor in het leven van jullie kind.

Ook kan ik jullie adviseren over het juridisch ouderschap van de moeder die het kindje niet draagt en de keuze tussen erkenning en adoptie.

Zo weten jullie vooraf hoe de juridische kant van jullie toekomstige gezin eruitziet en kunnen jullie daarna verder met waar het uiteindelijk allemaal om begonnen is: jullie kinderwens.